Thăm bảo tàng xương cá voi Vạn Thủy Tú

0

Vạn (làng chài) Thủy Tú là một trong những vạn dân chài cổ xưa nhất của nghề biển Nam Trung Bộ. Bên trong dinh còn lưu giữ khá nhiều di sản Văn Hóa Hán-Nôm có liên quan đến nghề biển. Các khám thờ, tượng thờ, hoành phi, liên đối đều toát lên nội dung mô tả, thể hiện nghề biển của tiền nhân.
bin
Về cực Nam Trung bộ, đến với Bình Thuận tham quan những danh thắng nổi tiếng như tháp cổ Pô Sha Inư, Lầu ông Hoàng, núi Tà Cú, Chùa Cổ Thạch… hay nghỉ dưỡng ở Mũi Né, Hòn Rơm là chuyến đi hấp dẫn trong mùa hè, mùa lễ hội.

Có một địa điểm mà du khách không thể bỏ qua, nằm tại trung tâm thành phố biển Phan Thiết thơ mộng, đó là dinh Vạn Thủy Tú, tọa lạc trên đường Ngư Ông, phường Đức Thắng, đây là nơi thờ thần Đông Hải – tức cá ông, theo tín ngưỡng của ngư dân vùng biển.

Xương cá voi “cá ông” lớn nhất Việt Nam và cả Đông Nam Á.

Xương cá voi “cá ông” lớn nhất Việt Nam và cả Đông Nam Á.

Sau khi mua vé vào cửa: 15.000 đồng/người, du khách sẽ được hướng dẫn viên của khu di tích đưa đi tham quan. Đầu tiên ở phòng trưng bày, ấn tượng nhất đối với du khách là bộ xương cá voi rất hoành tráng dài 22m, được phục dựng gần như nguyên vẹn. Bạn có thể dùng tay sờ vào những ống xương, đốt xương cứng cáp như thép nguội! Đi tiếp vào giữa gian là khu vực thờ những vị thần biển như: Thủy Long Thánh Phi nương nương Tôn Thần, Hi Hoàng Thái Hiệu Tiên Sư Tôn Thần, Long Thần… Sau gian giữa là “tẩm” đựng hơn 100 bộ xương cá voi.

Gần một nửa trong số đó có niện đại từ 100 năm đến 150 năm, trong đó có những bộ xương to lớn được thờ phụng tôn nghiêm, kính cẩn. Gian cuối là nơi thờ tiền hiền, tức những người có công khai phá, lập vạn chài, cứu dân giúp nước… Có một số hiện vật như: Ông Ghè, thuyền chài, nón lá của dân quân bảo vệ biển được trưng bày đó đây, du khách có cảm giác bóng dáng của quá khứ như còn lẩn khuất đâu đây, thuở tiền nhân ta đi mở cõi!

Dinh Vạn Thủy Tú xưa kia là một bãi cát rộng ven biển, lúc ấy còn rất hoang sơ. Đây là nơi an táng những “vị” cá Ông lụy (chết) trôi dạt từ biển vào.

Theo phong tục, ngư dân nào trông thấy “Ông” đầu tiên là người đực làm “con trưởng” của “ngài” và có nhiệm vụ lo làm đám tang chu đáo và để tang ba năm.

Trước dinh Vạn Thủy Tú có một khu đất rộng để mai táng Ông gọi là Ngọc Lân Thánh Địa. Đây cũng là nơi diễn ra các lễ tế như tế xuân, cúng chính vụ, cúng mãn vụ… Nhưng quan trọng nhất vẫn là lễ hội cầu ngư, lễ hội chính của toàn thể ngư dân vùng Phan Thiết- Hàm Tân, cầu cho quốc thái dân an, mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu… Theo truyền thuyết dân gian địa phương kể lại: sau khi xây xong Dinh, trời nổi bão dông, mưa mịt mù không ngớt hạt. Sau ba ngày mây tạnh trời quang, có một số ghe, tàu của ngư dân đánh cá bị kẹt ngoài khơi, được Ông cứu giúp. Riêng “Ông” thì tử nạn vì đuối sức khi kè cặp, đưa tàu, ghe của ngư dân vào bờ an toàn.

Do vậy những cư dân ở những lài chài ven biển từ Nam chí Bắc rất tôn kính “Ông”. Còn theo các nhà khoa học giải thích về hiện tượng cá Ông cứu người là do khi mưa bão, “Ông” bị sóng lớn vùi dập nên phải tìm điểm tựa để nương mình chống chọi với phong ba, bão táp. Tàu, ghe của ngư dân được Ông nương vào trở nên vững hơn. Cuối cùng cả hai sẽ được sóng đưa đẩy vào bờ. Có khi ông đuối sức phải “lụy”. Có khi “Ông” an toàn trở ra biển khơi khi biển bớt sóng gió.

Dinh vạn Thủy Tú được ngư dân Làng Thủy Tú xây vào năm Nhâm Ngọ 1762 để thờ Cá Ông. Kiến trúc dinh theo phong cách truyền thống của những làng chài ven biển Trung Bộ và Nam Trung Bộ. Đầu tiên là chính điện, nhà thờ tiền hiền, võ ca được bố trí theo hình chữ Tam, mặt chính quay về hướng Đông. Mái lợp ngói âm dương, trên nóc có hình tượng Lưỡng long tranh châu, kỳ lân biển của tiền nhân.

Vạn Thủy Tú là một di tích cổ có nhiều sắc phong của các vị vua triều Nguyễn ban tặng. Có tất cả 24 sắc phong qua các đời vua: Thiệu Trị, Tự Đức, Đồng Khánh, Duy Tân, Khải Định. Riêng vua Thiệu Trị ban tặng 10 sắc thần. Người ta giải thích rằng – theo truyền thuyết – trong chiến tranh Nguyễn – Tây Sơn, các tướng lĩnh của Chúa Nguyễn đã nhiều lần được cá voi cứu nạn trên biển.

Dinh Vạn Thủy Tú đã được Nhà nước xếp hạng Di tích Lịch sử cấp Quốc Gia vào năm 1996. Ông Từ Huỳnh Văn Thành – thủ dinh – cho khách biết, hàng năm vào ngày 20.6 âm lịch, lễ hội Cầu Ngư được tổ chức tại Dinh vạn Thủy Tú. Cầu ngư là lễ hội dân gian truyền thống gắn liền với tín ngưỡng dân gian và đời sống tâm linh của ngư dân ven biển. Lễ hội cầu ngư tái hiện sinh động phong tục thờ cúng cá Ông theo truyền thuyết dân gian. Ở mỗi kỳ lễ hội, bà con tổ chức các nghi thức cúng tế trang trọng, bên cạnh đó còn có phần hội hát bả trảo, hát bội, các trò chơi dân gian của ngư dân miển biển như hát bài chòi, thi đua thuyền, lắc thúng giữa các vạn chài được bà con ngư dân tham gia sôi nổi – Dưới sông sắp đặt ghe đua/Trên bờ sửa soạn/Miếu Chìa Trạo ca (hát bả trạo)

Về nam Trung Bộ, miền đất của biển xanh, cát trắng, nắng, gió mênh mang, phóng khoáng. Đến Vạn Thủy Tú chiêm ngưỡng “bảo tàng” xương cá voi lớn nhất Việt Nam, nghe kể chuyện cá “Ông” cứu người là một chuyến du hành bổ ích, thú vị.

Share.

Leave A Reply


*